www.madenliyiz.biz



Dünya'da Bilinen İlk Bakır Maden'de Çıkartıldı.
Bölgede Belediye Teşkilatı İlk Kez 1854'te Maden'de Kuruldu.
Bölgede Polis Teşkilatı İlk Kez 1887'de Maden'de Kuruldu.
Ziraat Bankası Civar Bölgedeki İlk Şubesini 1888'de Maden'de Açtı.
Maden Türkiye'nin İlk İllerinin Arasında Yer Aldı.
Cumhuriyet Tarihinin En Büyük Fabrikası Maden'e Yapıldı.
Tenis Kortları, Basket Sahaları Civar Bölgede İlk Kez Maden'de Yapıldı.
Bölgede Tarihi Saat Kulesine Sahip Tek Yer Maden'dir.


Maden İlçesi, dağlarında bulunan bakır madeninin tanınışıyla beraber yüzyıllar boyu bir çok kavmin uğrak yeri olmuştur. Buna karşılık ilçe merkezinde herhangi bir kalıcı yerleşim yeri olmamıştır. Yerleşimin ve şehirleşmenin süreklilik kazanması ise ancak Osmanlı egemenlininden sonra başlamıştır. Bu döneme kadar geçen zaman içerisinde Maden ilçesi sadece bir Maden Ocağı olarak kullanılmış; ismi de " Ergani Yakınlarındaki Maden " anlamında ki " Ergani Madeni " olarak anılmıştır. Maden sahasına göçebe olarak gelen madenci kabileler burada kalıp yerleşmek yerine, işledikleri bakırı elde ettikten sonra geldikleri yörelere dönmeyi tercih etmişlerdir. Çünkü hem yörenin doğal yapısı yerleşime elverişli değil, zengin maden yatakları yüzünden sürekli saldırılara maruz kaldığından güvenli değildi. Bu durum 16. Yüzyıla kadar sürmüş, bu tarihten sonra başlayan kalıcı yerleşim sayesinde Maden İlçesi önce bir köy sonrada bir kasaba olarak günümüze kadar gelmiştir.

Maden İlçesi toprakları tarih sürecinde; M.Ö. 3000'lerde Hurrilerin, M.Ö. 2750'ye doğru Sümer-Akkad İmparatorluğunun, M.Ö. 1250'de Hurri-Mitanni Krallıklarını yıkan Asurluların daha sonrada Makedonya egemenliğinin sınırları içerisinde yer aldı. İskenderin ölümünden sonra Selovkoslar, Partlar ve Romalılar arasında el değiştirmiştir. Sonraki dönemlerde Araplarla Bizanslılar arasında bir çok kez el değiştiren yöre M.S. 1240'ta Anadolu Selçuklu'larının yönetimine girdi. Anadolu Selçuklu'larının çöküşünden sonrada bundan istifade eden Timur, 1402 yılında Yıldırım Bayezid ile yaptığı Ankara Savaşını kazanarak Anadoluyu yönetimine aldı. Aldığı toprakları da kendisine sığınan Anadolu beyliklerine geri verdi. Anadolu seferinde kendisine öncülük eden Akkoyunlu Kara Yülük Osman Bey'e de bu hizmetine karşılık Diyarbakır ve civar bölgesini verdi. Kutlu Bey'in oğlu Kara Yüllük Osman Bey'de Timur'un izniyle Diyarbakır'da Beyliğini ilan etti. (1402) Böylece Maden İlçesi toprakları da 1402-1507 yılları arasında Akkoyunlu Devletinin sınırları içerisinde yer aldı. 16. Yüzyılın başlarında ise Akkoyunlu Devletine son veren Safevi Hükümdarı Şah İsmail, 1507 yılında Akkoyunlu Hükümdarı Musullu Emir Bey'den Diyarbakır'ı teslim aldıysa da bölgede muktedir olamadı. 1514'te Çaldıran Savaşını kaybetmesiylede bölgeyi Osmanlı Devletine terk etti. 24 Ağustos 1514 tarihinde Çaldıran Savaşıyla Şah İsmail'i yenilgiye uğratan Yavuz Sultan Selim, 1515'de halk arasında Fatih Paşa olarak anılan Bıyıklı Mehmed Paşa'yı bölgenin fethine göndermiş ve başta Diyarbakır ve Harput olmak üzere Maden İlçesinin topraklarını da Osmanlı sınırlarına kattı.

1515 yılında Osmanlı idaresine giren Maden İlçesi, bu dönemde yönetimin özel ilgisini gören merkezlerden biri olmuştur. Bakır cevherinden hızla yararlanabilmek içinde, Maden Emirleri denetimindeki madenciler, ilçede iskan ettirilmişlerdir. Tazminat dönemine kadar bir maden ocağı özelliği taşıyan Maden İlçesi, bu döneme kadar Maden Emini denilen, Anadolu ve Rumeli'de işletilen madenlerin yönetiminden sorumlu kişilerce yönetilmiştir. İstanbul Darphane Emini tarafından atanan Maden Eminleri, genellikle emekliye ayrılmış sipahi veya sipahizadelerden, bakır ve gümüş madenlerinden anlayanlar arasından seçilirdi. Bunlar görevlendirildikleri madenin işletilmesinden, elde edilen cevherin darphanelere, tophanelere gönderilmesinden veya cevher atıklarının verilen emirlere göre satışlarından sorumlu idiler. Madenlerde çalışanların kendi aralarında çıkan davaları da Maden Eminleri görürdü. Maden Eminleri Tanzimat Dönemine kadar devam etmiş, bu tarihten sonra madenlerin denetiminde yeni düzenlemeler getirilmiştir. 3 Kasım 1839'da ilan edilen Tanzimat Fermanı ile devlet idaresindeki köklü değişikliklere paralel olarak madenlerin denetimindeki yeni düzenlemeler, ilçede yeni bir dönemin de sayfasını açmıştır. Yapılan yatırımlarla da Maden ilçesi, bir maden özelliğinin yanında, nüfus yoğunluğu bakımından da bir şehir özelliği taşımaya başlamıtır. Diyarbekir vilayeti merkez sancağına bağlı bir ilçe merkezi haline getirilen Maden ilçesi 1883 yılına kadar da Kaymakamlar tarafından yönetilmiştir. Gelişmesini hızla sürdüren Maden ilçesi, 1883 yılında ise Diyarbekir vilayetine bağlı ve sınırları Urfa'dan, Erzurum'a kadar uzanan bir Sancak Merkezi olmuştur. Cumhuriyet dönemine kadar da Mutasarrıf'larca yönetimini sürdürmüştür. Cumhuriyetin ilanından sonra ise, Mart 1924'de yapılan idari yapılanmada genel valilikler kaldırılarak bütün sancaklara vilayet adı verilmiştir. Dolayısıyla Maden ilçesi de vilayet halini almış ve bu idari statü 1927 yılına kadar devam etmiştir. 1927 yılında idari düzenlemede ise Elazığ iline bağlanan Maden ilçesi, bu tarihten sonra da Kaymakamlar tarafından yönetilen bir ilçe merkezi olarak günümüze kadar gelmiştir.




1925 yılı Türkiye Cumhuriyeti Siyasi Haritası



Yandaki resimde Maden İli ilk valisi Ali Server SUNER görülmektedir. Nisan 1923'de Mutassarıf olarak Maden Sancağında göreve başlamıştır. Mart 1924'te Maden Sancağının vilayet olmasıyla, Maden İli valisi olmuştur. Bu görevi Aralık 1925'e kadar sürdürmüştür. Daha sonra bu göreve Ahmet Rifat VONA atanmıştır. 1927 yılına kadar valilik görevini sürdürmüştür. Ahmet Bey Maden İli'nin ikinci ve son valisidir.



Bu fotoğraf Vali Rifat Bey zamanında 29.11.1926'da yapılan bir Cumhuriyet töreninde çekilmiştir. O zamanın Cumhuriyet Meydanı, günümüzün İmam Hatip Lisesi bahçesi.

Ahalinin yoğun katılımı ve şık giyinişi o yıllardaki hayata bir örnek teşkil etmektedir. Dikkat edilirse arka tepedeki (Leylo Deresi Yönü) kalabalıkta da şık bir giyim tarzı görülmektedir. Törende ön saflarda ilin askeri erkanı, idari yöneticileri, gaziler, esnaf ve halk içiçedir. Saat Kulesinin önünde ise il valisi A. Rifat VONA görülmektedir. Ancak resmin eskiliği ve çözünülürlüğünün düşüklüğü sebebiyle net bir şekilde seçilememektedir.

1927'den sonraki düzenleme ile ilçe statüsüne çevrilip Elazığ iline bağlanan Maden, günümüze kadar Kaymakamlarca yönetilmektedir. İlçe sınıflamasında 4. derece büyüklükle tanımlanan Maden' de 30 civarı Kaymakam görev yapmıştır.